16/02/08: Het Forum van de Wooncrisis bouwt aan de toekomst
Op 16 februari vond in Brussel het Forum van de Wooncrisis plaats. Verenigingen en groepen uit het hele land hadden de handen ineen geslagen om tijdens dit initiatief ‘praktische oplossingen te zoeken en tonen voor de huidige wooncrisis, en op zoek te gaan naar nieuwe manieren om de strijd voor het recht op wonen te voeren’. Het programma beloofde een groot aantal mensen uit verschillende hoeken en windstreken samen te brengen om een gemeenschappelijk probleem aan te pakken.
De aanloop naar het Forum van de Wooncrisis
Het idee voor dit evenement bleek geboren te zijn in Gent vanuit de strijd die verschillende groepen voeren rond het recht op wonen voor mensen zonder papieren en Roma. “Na een lange en intensieve campagne om structurele oplossingen te realiseren voor de dakloze families en individuen hebben we moeten concluderen dat er veel politieke onwil bestaat. Politici beweren altijd dat deze kwestie een federale aanpak vereist zonder zelf naar lokale oplossingen te zoeken. Om een nieuwe dimensie te geven aan de strijd voor het recht op wonen voor mensen in precaire levenssituaties, moeten we zoeken naar bredere samenwerkingsverbanden. Zodat onze stem ook tot in Brussel gehoord zal worden”. Zo stelt een vrijwilliger van de Ondersteuningsgroep Gentse Roma. “Om een collectieve strijd te voeren zullen mensen elkaar eerst moeten ontmoeten en overeenkomsten zoeken in de realiteit die zij kennen en proberen te veranderen. Ook moet die strijd zichtbaar en herkenbaar zijn om effect te hebben. Cruciaal was dus een platform te creëren waar mensen die uitwisseling kunnen vinden. Er bestond immers nog geen nationale beweging die het recht op wonen probeert af te dwingen”.
De enige meer uitgebouwde beweging die België kent is het Ministerie van de Wooncrisis in Brussel. Dit netwerk is ontstaan toen drie verenigingen in 2006 de koppen bij elkaar staken om samen actie te gaan voeren. Aanvankelijk ging het om een beperkte samenwerking van 321 Logements die het grote Tagawa hotel bezetten en daarmee woonruimte creëerden voor veel personen en families, de daklozenopvang Chez-Nous en de Brusselse Bond voor het Recht op Wonen (BBROW). Deze laatste had al vaker gehoord van een succesvolle aanpak van een vereniging uit Parijs, Droit Au Logement (DAL), waarbij ze gebouwen bezetten om daar mensen zonder woning te huisvesten. Dit bleek niet alleen oplossingen te bieden voor de betrokkenen maar ook de kwestie weer terug op de politieke agenda te zetten. Niet in de laatste plaats omdat de gebouwen militant verdedigd werden door een groot netwerk van sympathisanten. Men wilde daarom vanuit die ervaring eens proberen of dit ook een strategie zou kunnen zijn in Brussel. Dit resulteerde in de bezetting van het Gesuklooster aan de Kruidentuin.
Hiermee was niet alleen de eerste actie van het Ministerie van de Wooncrisis gelanceerd, maar had het ook meteen een lokatie gevonden om haar activiteiten te kunnen organiseren. Meteen vond een groep daklozen onderdak in het voormalige klooster waardoor het Ministerie naast een politiek middel ook duidelijk een concrete oplossing probeerde te bieden voor de situatie van een grote groep mensen in nood. Een aantal andere organisaties sloot zich ook direct aan bij het project, waardoor een serieus netwerk ontstond binnen korte tijd. Terwijl de bewoners zich voornamelijk bezighielden met de organisatie van het collectief woonproject, probeerden de betrokken verenigingen inhoud te geven aan de actie door o.a. het organiseren van debatavonden. Geert de Pauw van Buurthuis Bonnevie: “In korte tijd hebben we een aantal heel interessante avonden gehad rond het recht op wonen. Uiteenlopend van het recht op bezetten van leegstaande gebouwen, collectief wonen, en huisvestingsproblemen voor grote gezinnen. Belangrijk was niet zozeer wat toen werd gezegd werd maar dat mensen elkaar konden ontmoeten om samen iets concreets te gaan doen”.
Op 24 mei werd het klooster alweer ontruimd omdat de Jezuïeten, als eigenaar, het pand wilden verkopen aan een projectontwikkelaar. Door de inmiddels aanwezige organisatiegraad van het Ministerie werd dezelfde dag nog een nieuw gebouw bezet even verderop in de statige Koningstraat. Van hieruit werden de bewoning en vooral ook de activiteiten voortgezet. Over een periode van enkele maanden werden tweewekelijks debatavonden georganiseerd waarbij verschillende groepen uit het hele land hun ervaringen beschreven. “Dit was voor ons een kans om in contact te komen met andere groepen die elk op hun eigen manier actief zijn rond het recht op wonen. Wij hoopten naast het vinden van inspiratie ook om meer verschillende groepen te kunnen betrekken bij ons project. Ergens hebben we toch wel de ambitie om van het Ministerie een grotere beweging te maken buiten onze stadsgrenzen” zegt Geert de Pauw. En blijkbaar heeft die formule succes gehad, want ondertussen zijn al die groepen actief binnen het Ministerie van de Wooncrisis. “Iemand uit Gent nodigde ons op een van die avonden ook uit om gezamenlijk een grote ontmoetingsdag te organiseren met groepen uit het hele land. Dat voorstel sloot helemaal aan bij wat wij voor ogen hadden op dat moment, dus zijn we meteen begonnen. We vertrokken vanuit de titel Precair Wonen Forum, maar omdat het duidelijk was dat het als eerste zitting van ons Ministerie zou dienen kozen we voor Forum van de Wooncrisis”.
Het Forum van de Wooncrisis werd een feit
Maanden later is het bezette gebouw aan de Koningstraat 123 het toneel geworden voor dit Forum van de Wooncrisis. Ruben Vandevyvere van Samenlevingsopbouw Brussel: “We hebben beslist om het Forum te laten doorgaan in het bezette gebouw in de Koningsstraat 123 omdat dit een collectief woonproject is waar 60 mensen vanuit verschillende achtergronden proberen samen te wonen. Het project in de Koningsstraat 123 is een voorbeeld voor de manier waarop solidaire woonprojecten kunnen ontstaan zonder te hoeven wachten op oplossingen vanuit de politiek. Collectieve woonprojecten en het bezetten van leegstaande panden maken deel uit van de strijd voor huisvesting van het Ministerie van de Wooncrisis. Heel wat deelnemers hebben nog nooit een bezet pand betreden. Door het Forum in de Koningsstraat te laten doorgaan konden deelnemers het project beter leren kennen.”
Voor het organiserend comité bleek deze lokatie wel een risico omdat zij niet kon inschatten of een bezet gebouw te hoogdrempelig zou zijn voor een brede doelgroep. Gezien de grote drukte die er al in de vroege ochtend was aan het onthaal bleek deze lokatie eerder een schot in de roos. Ondanks de kou die de grote benedenverdieping van het gebouw domineerde bleken veel mensen erg onder de indruk van wat hier gerealiseerd was.
Vanuit het onthaal waar ook de gehele dag gratis koffie en thee verkrijgbaar was konden de bezoekers een aantal standjes bekijken van organisaties die rond huisvesting actief zijn. Het was dan ook dringen aan de tafels waardoor het al snel warmer werd.
Om 10.15 uur begon het ochtendprogramma dat volgens de dikke informatiebundel twee rondes had, waarbij men steeds kon kiezen uit vier verschillende voorstellingen. Zo vonden er ondermeer presentaties plaats van de Actie Betaalbaar Wonen (Gent), Ondersteuningsgroep Gentse Roma, Solidarités Nouvelles (Charleroi) en het Comité Quartier Midi (Brussel). Maar ook een aantal mensen uit Parijs van Droit au Logement hebben uitgebreid verteld over hoe zij voor grote groepen mensen gebouwen bezetten. Interessant in hun verhaal was het conflict dat soms ontstaat tussen de militanten van DAL en de families die dreigen uit hun woning gezet te worden. Juist door het militant verdedigen van de huizen wordt het voor families en mensen zonder papieren te risicovol om op die plaats te blijven in verband met mogelijke confrontaties met de politie.
Een ander verhaal vertelde een spreker uit Amsterdam die verbonden is aan een Kraakspreekuur en het Spekulatie Onderzoekskollektief (SPOK). Door de strikte wetgeving in Nederland rond het bezetten van leegstaande panden, kraken, is dit een technische activiteit geworden. Een kraker dient al de nodige juridische bagage te hebben en ook wel wat kennis hebben van de administratie om een woning voor langere tijd te kunnen betrekken. Hierdoor is de beweging in Nederland ook niet in staat om voor mensen in een precaire situatie veel te doen. Om die drempel toch wat te verlagen bestaat er een netwerk van kraakspreekuren die mensen van advies voorziet en kennis heeft van precedenten en andere nuttige juridische zaken.
Over de ateliers
Na de lunch vond er een plenair moment plaats in de ondergrondse parking van het reusachtige gebouw, om het middagprogramma in te leiden. Voordat de ateliers begonnen legde Chille Demann van de Brusselse Federatie van Huurdersverenigingen nog eens beknopt uit wat het Ministerie nu eigenlijk precies wil bereiken. “Het Ministerie wil door middel van actie een aantal dingen veranderen. Verdubbeling van het aantal sociale woningen, controle op de huurprijzen, de invoering van een huurtoelage en strijd tegen de leegstand”.
De namiddag was voor velen de voornaamste reden om deel te nemen aan het Forum van de Wooncrisis. Op het programma stonden namelijk ateliers rond verschillende thema’s, waarbij sprekers een inleiding zouden geven en de deelnemers met elkaar in discussie zouden kunnen gaan. Dit alles zou gekaderd worden binnen de vraag hoe al die onderwerpen deel zouden kunnen uitmaken binnen de strategie van het Ministerie van de Wooncrisis. Vanuit die methode is het Forum wel een ultiem voorbeeld van een democratisch parlement, waarbij de deelnemers samen vorm geven aan het bestuur ervan. Aan het eind van de namiddag zouden de resultaten van die discussies weer gepresenteerd worden aan de hele groep.
Het eerste atelier dat van start ging behandelde het bezetten van leegstaande gebouwen, en de vraag of dit een oplossing is voor de wooncrisis zoals die nu bestaat. De sprekers uit Gent, Brussel en Amsterdam konden het al snel eens worden dat de bezetting vooral een middel is om enerzijds woonruimte te realiseren, maar bovenal een actiemiddel moet zijn om wantoestanden aan de kaak te stellen. Jan uit Amsterdam zei daarover: “Het recht op wonen is niet af te dwingen, ook al staat het vermeld in de Rechten van de Mens. Het eigendomsrecht prevaleert altijd boven dat van ons woonrecht”. De aanwezigen realiseerden zich daarmee ook dat de oplossing van beperkte duur is. “Maar wel een die mensen in ieder geval een tijdje vooruit helpt, bijvoorbeeld om de wachtlijst voor een sociale woning te overbruggen” merkte iemand van 321 Logements scherp op. Een opmerkelijke deelnemer was een medewerker van Interim Vastgoedbeheer die leegstaande gebouwen behoeden tegen krakers. Zij doen dat door mensen die gebouwen tijdelijk te laten bewonen tegen een vergoeding. Hierbij kunnen zij geen aanspraak maken op huurdersrechten. Een pittige discussie brak uit over het opportunistische karakter van deze tactiek door mensen in de precariteit te houden in plaats van een echte oplossing te zoeken voor de wooncrisis. “Mensen laten betalen om eigenaars te beletten een zinnige invulling te geven aan hun gebouwen, een schande”, stelde een van de aanwezigen.
Uiteindelijk kon er toch afgesloten worden met een aantal concrete noden om de bezetting een stabielere plaats te geven in de strijd voor het recht op wonen. Zo wil men een soort ‘database’ opbouwen om geen kennis verloren te laten gaan, een financiële basis opbouwen voor processen en een landelijk netwerk onderhouden ter ondersteuning en uitwisseling.
Een ander atelier ging over nieuwe actievormen om de boodschap van het Ministerie meer en vooral effectiever kracht bij te zetten. De deelnemers werden echter eerst in de war gebracht door een introductie van de managers van de Gentse branch van het internationale bedrijf FreeLiving. Dit bedrijf bleek echter niet te bestaan. Het is een concept van een groep activisten uit Gent die onlangs een pilotproject hadden gelanceerd. FreeLiving bood op een commerciële manier oplossingen voor de wooncrisis. De groep plaatste o.a. immoborden op leegstaande gebouwen om mensen naar hun ridicule website te trekken. Deze strategie bleek effectief om de huisvestingsproblematiek weer bespreekbaar te maken op een uitdagende manier. Dit vormde dan ook een goede aanzet om dit atelier op gang te trekken, omdat men aantoonde dat politieke actie blijkbaar niet alleen maar serieus hoeft te zijn. Over de brainstorm wilden de deelnemers nog niet veel kwijt om het verrassingseffect niet te verstoren. Een gemeenschappelijke opmerking was wel dat nieuwe acties vooral zichtbaar moeten zijn door de herkenbaarheid op verschillende plaatsen en door het gebruik van dezelfde symbolen. Ook zou er een grotere Europese dimensie mogen ontstaan waarbij activisten meer samenwerken onder elkaar. Bij de acties zouden ook bewonersgroepen veel meer betrokken moeten worden om niet een afstand te creëren tussen hen waar het om gaat en de activisten. Dit is een bedenking die ook voorkomt in andere bewegingen rond vluchtelingen of gevangenen en blijkbaar serieus genomen moet worden.
Een derde atelier ging over huisvesting voor mensen zonder papieren. Twee vragen kwamen aan bod. De eerste was welke manieren er konden gevonden worden om in de praktijk mensen zonder papieren aan een onderdak te helpen. Iedereen weet dat dit niet makkelijk is. Deze groep is misschien diegene die het moeilijkst aan een woning kan geraken, zeker ook als ze geen regelmatig inkomen hebben. Een getuigenis uit Gent toonde aan dat er toch mogelijkheden zijn. Huurkringen, bemiddelaars die helpen bij het zoeken naar een woning op de privemarkt, hulp bij het kraken, het zijn maar enkele dingen die nu reeds in de praktijk worden gedaan. De tweede vraag was hoe het recht op wonen voor sans-papiers kan worden vertaald in politieke eisen. De meeste deelnemers waren het er over eens dat het recht op wonen niet los kan worden gezien van het recht op verblijf en het recht op werk. Toch kan specifieke aandacht voor de woonproblemen van mensen zonder papieren belang hebben. Het kan zorgen voor meer toenadering en samenwerking tussen organisaties en bewegingen die met deze twee thema's bezig zijn. Tenslotte kwam er een specifieke eis aan de oppervlakte: het creëren van een beschermd statuut voor mensen zonder papieren die het slachtoffer zijn van huisjesmelkers, naar analogie van dat statuut in de wet tegen de mensenhandel. Nu is het immers maar al te vaak zo dat de sans-papiers het grootste slachtoffer zijn van de zogenaamde strijd tegen de huisjesmelkerij.
Daarnaast vond er tegelijkertijd ook een atelier plaats over collectief wonen en de administratieve obstakels om dat succesvol uit te kunnen bouwen tot een degelijk alternatief.
Het vijfde atelier was gebaseerd op de vraag hoe er zoveel mogelijk mensen bij een beweging betrokken kunnen worden. Een aantal belangrijke conclusies daaruit zijn dat het type actie wat men inzet bepaalt of je het aantal deelnemers kan vergroten. Daarbovenop is het ook belangrijk om manieren te vinden om continu reflecteren over de acties en ervaringen uit te wisselen. Die kennis zou kunnen dien om allianties te maken en acties uit te bouwen op verschillende niveaus. Hierbij zijn enkele pijlers van cruciaal belang: politiek, lokale dimensie, aanwezige expertise en de acties zelf dus.
De algemenere conclusies werden aan het eind van de namiddag nog eens collectief overzichtelijk gepresenteerd, waardoor het voor alle deelnemers duidelijk was wat er zoal leeft rond alle verschillende thema’s. Het is verbazingwekkend dat er zoveel nuttige ontmoetingen hebben kunnen plaatsvinden gedurende één zaterdag zonder dat mensen elkaar eerder hadden gesproken.
De organisatie van het Forum van de Wooncrisis is dan ook tevreden met het resultaat. Ruben Vandevyvere: “Meer dan 200 mensen en verenigingen uit alle hoeken van het land ontmoetten elkaar en wisselden ervaringen uit over de strijd voor huisvesting die zij in hun gemeente voeren. Uit het overleg in de namiddag in werkgroepjes over hoe in de toekomst verder samen werken kwamen heel wat inspirerende en creatieve ideeën. Het Forum was een succes. De uitdaging voor de toekomst bestaat er in om te zien hoe we die samenwerking op een soepele manier concreet gestalte kunnen geven, elkaar in de plaatselijke strijd kunnen versterken en hoe we ook op boven-lokaal niveau samen eisen op de agenda kunnen zetten en resultaten afdwingen.”
De dag werd afgesloten met de afspraak om op 15 maart opnieuw samen te komen in Brussel en dan te bepalen welke vorm het Ministerie van de Wooncrisis gaat krijgen aan de hand van de voorstellen die gedaan zijn in de ateliers. “We willen een beweging opbouwen die komt vanuit de basis en daarom moeten we luisteren naar wat de mensen die hier aanwezig waren te melden hebben”.
Deze houding getuigt in ieder geval van een motivatie om individuen en organisaties werkelijk samen te brengen en manieren te zoeken om het recht op wonen voor iedereen af te dwingen.
javert(at)hush.com
