Een kraakverbod is geen oplossing

Volgens artikel 23 van de Belgische grondwet heeft iedereen recht op een behoorlijke huisvesting. Vreemd genoeg is dit recht op geen manier op te eisen wanneer men er niet over beschikt. Het is hierdoor dat mensen uit hun huizen worden gezet als zij de huur niet kunnen betalen of jarenlang op straat slapen. Daartegenover staat wel de beschermde status van het eigendomsrecht dat in principe altijd prevaleert boven de mogelijkheid tot huisvesting van mensen.

De enige effectieve manier om werkelijk het woonrecht op te kunnen eisen in geval nood is het kraken van een leegstaande woning of eender welk gebouw dat niet in gebruik is. Kraken is in principe niets anders dan het betrekken van een woning zonder toestemming te vragen van de eigenaar.Hiermee realiseert men de mogelijkheid tot wonen wanneer de nood daartoe bestaat.

Wat is kraken?

Het kraken is in essentie een simpele stap om de basisvoorwaarden voor het leven te garanderen. Een dak boven het hoofd is immers het minste wat we kunnen verwachten. Maar dit fundamentele recht stuit in België wel op grote morele weerstand door de obsessie met het eigendom. Desondanks heeft het kraken zich toch kunnen ontwikkelen tot een interessant maatschappelijk fenomeen dat een bijdrage heeft kunnen leveren aan het creëren van huisvesting voor groepen personen.

Het kraken is buiten de Belgische wetgeving gebleven. Krakers baseren zich immers op de huisvrede die men verkrijgt bij bewoning van een gebouw. Dit maakt het verblijf in een gekraakt gebouw niet strafbaar. Voor de kraker biedt dit nochtans geen bescherming tegen uitzetting uit de woning. Een eigenaar kan doorgaans zonder enig bewijs van hoogdringendheid een eenzijdig verzoekschrift aanvragen bij de rechtbank. Hiermee kan hij binnen de 24 uur weer over het eigendom beschikken. Een alerte kraker kan tegen dit besluit nog wel een kort geding starten binnen die 24 uur waardoor de uitvoering van het besluit uitgesteld wordt tot de uitspraak van de vrederechter.

Op 13 april 2008 heeft Tony van Parys (CD&V) een wetsvoorstel ingediend wat het kraken op zich strafbaar maakt. Dit ontneemt ons niet alleen het recht om ergens te wonen. Des te meer zal het betekenen dat eigenaars nog meer ontmoedigd worden om hun eigendom te gebruiken in plaats van eindeloos leeg te laten staan. Tot nu toe is kraken ook een manier geweest om wat druk op de ketel te houden en leegstand niet te accepteren in tijden van krapte.

Argumenten tegen het strafbaar stellen van kraken

De argumentering die Van Parys gebruikt om zijn wetsvoorstel toe te lichten lijkt vooral gebaseerd te zijn op zijn persoonlijke onvrede met personen die maatschappelijk initiatief nemen zonder erkenning van de gevestigde machten. In zijn toelichting wordt namelijk met grote woorden gesproken over verloedering, maatschappelijke overlast en criminele activiteiten die hun oorsprong vinden in kraakpanden. Van Parys wekt hier de illusie dat dit inherent is aan het verschijnsel van kraken. Hij gaat hiermee voorbij aan het feit dat er geen homogene kraker bestaat. Kraken gaat over het betrekken van de woning zonder toestemming niet om wat men er vervolgens gaat doen. Indien er situaties ontstaan die de openbare orde verstoren dan bestaan er reeds voldoende mogelijkheden om hier een oplossing voor te vinden. De politie grijpt immers ook in bij overlast van andere bewoners. Overlastbestrijding is geen argument om op een selectieve manier mensen het recht op wonen te ontzeggen.

Van Parys beweert ook dat “kraakpanden steeds vaker gebruikt worden als schuil- en onderduikplaats voor illegalen en delinquenten”. Het hoeft natuurlijk weinig uitleg om duidelijk te maken dat iedere reguliere woning een potentieel onderduikadres is voor eender welke persoon. Het overgrote deel van mensen zonder wettig verblijf vindt haar intrek doorgaans bij huisjesmelkers in de meest precaire niche van de huurmarkt. In plaats van populistische taal te verkopen over illegalen in kraakpanden, zouden politiekers zich beter hard maken tegen de uitbuiting van mensen zonder papieren op de woningmarkt.

De aanpassing van de wet zou ook grote gevolgen kunnen hebben voor de activiteiten van vakbonden en andere organisaties in het sociale middenveld. Van Parys oppert immers ook voor het uitbreiden van de bescherming tegen het wederrechtelijk binnendringen naar bedrijfsgebouwen en magazijnen. Hierdoor zou het praktisch onmogelijk worden om bijvoorbeeld een fabriek te bezetten tijdens een staking. Men begeeft zich in een gevaarlijk vaarwater als democratische verworvenheden op een dergelijke manier te schande worden gemaakt.

Verdergaande bevoorrechting van eigenaars inzake het verwijderen van krakers uit hun eigendom staat ook op het lijstje. Van Parys wil het verblijf strafbaar stellen na “vordering door de rechtmatige eigenaar of huurder om het gebouw onmiddellijk te verlaten”.Dit zou betekenen dat een eigenaar die zijn eigendom jarenlang heeft laten verkrotten zonder enige tussenkomst van de rechter de nieuwe bewoners op straat kan zetten zonder enige opgaaf van reden. Een willekeurige persoon kan zo overgaan tot criminalisering van een andere persoon op grond van zijn economische positie.

Besluiten

Wij willen hier duidelijk maken dat het kraken zoals dat momenteel gebeurd in België kansen biedt om eigenaars te confronteren met de leegstand van beschikbare woonruimte. Het voortzetten van leegstand en verkrotting is niet verantwoord in een tijdperk van krapte op de woningmarkt. Kraken beschouwen wij als een vorm van solidariteit met diegenen die geen degelijke woning kunnen vinden voor een betaalbare prijs. Deze solidariteit moet kunnen bestaan om onrechtvaardige toestanden aan de kaart te blijven stellen. Krakers vervullen een rol daar waar de overheid voorlopig geen oplossingen heeft. Ondanks leegstandsfondsen en taksen slaagt men er niet in om de leegstand serieus terug te dringen.

Het kraken strafbaar stellen zal enkel de eigenaars in de kaart spelen en de meest kwetsbaren in de samenleving verder in de kou laten staan.

Vaak wordt het beeld van kraken nog bepaald door de subculturen die vorm krijgen in kraakpanden. Deze jongerenculturen zijn niet inherent verbonden aan het kraken op zich. Kraken is een strijd voor waardigheid en ruimte. De realiteit leert dat ons dat juist vaak jongerenculturen behoefte hebben aan een plaats om zich te manifesteren.

Net zoals dat mensen een woning nodig hebben, heeft ook cultuur vaak behoefte aan een dak.

Kortom: laat de overheid zich eerst buigen over echte oplossingen voor de wooncrisis zoals een plafond stellen aan de huurprijzen en het verdubbelen van het aantal sociale woningen. Zolang die wantoestanden blijven bestaan, vervult kraken een belangrijke signaliseringsfunctie. Er is nog veel te doen.

Door Steunpunt Kraken Gent

Mei 2008