Roma willen menswaardig leven in ongezellige stad
Een hallucinant beeld in de Gentse Rabot, midden oktober. In het holst van de nacht staat een groep van zestig voornamelijk Slovaakse Roma letterlijk op straat. Vijftien families moeten hun gekraakte huizen tegen de volgende ochtend verlaten. Ze weten niet waarheen, sommigen slapen die nacht met hun kinderen in een park. Een groepje anarchisten bedenkt een creatieve noodoplossing en kraakt het voormalige belastinggebouw aan de Poel. Mensen die jaren in de marges van de stad leefden, duiken met pak en zak op in het hart van de stad.
Een hallucinant beeld in de Gentse Rabot, midden oktober. In het holst van de nacht staat een groep van zestig voornamelijk Slovaakse Roma letterlijk op straat. Vijftien families moeten hun gekraakte huizen tegen de volgende ochtend verlaten. Ze weten niet waarheen, sommigen slapen die nacht met hun kinderen in een park. Een groepje anarchisten bedenkt een creatieve noodoplossing en kraakt het voormalige belastinggebouw aan de Poel. Mensen die jaren in de marges van de stad leefden, duiken met pak en zak op in het hart van de stad.
De Roma zijn een volk dat al eeuwen met de vinger gewezen, weggejaagd en vervolgd wordt.
In Slovakije worden ze uitgesloten van onderwijs, werk en huisvesting. Het racisme van de staat en de bevolking maakt het leven er ondraaglijk. In de jaren negentig, na de val van het communisme, vluchtten velen naar het Westen. De ontvangst was allesbehalve gastvrij. In België kregen slechts drie op duizenden Roma een positief antwoord op hun asielaanvraag.
Gent blijkt voor de Roma niet de gezelligste stad van het land. In 1999 werd een groep Roma naar het politiekantoor gelokt “voor de vervollediging van hun dossier”. Ze werden gearresteerd, kregen een nummer op de arm en werden collectief gedeporteerd naar Slovakije. België is voor deze misdaad veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, onder meer wegens onmenselijke en vernederende behandeling. Desondanks is clandestien overleven in België beter dan een tweederangs leven in Slovakije. Dus bleven de jaren daarop Roma in Gent wonen.
Stadsvernieuwingsprojecten als Zuurstof voor de Brugse Poort en Bruggen naar Rabot vormen een aantrekkingspool. In de Rabot moeten de Biervlietstraat en de IJzendijkestraat plaats maken voor open ruimte naast een nieuwe trambrug in de schaduw van het nieuwe justitiepaleis (cfr TT…). De Roma maakten gebruik van de periode van leegstand voorafgaand aan de sloop en kraakten de onteigende arbeidershuizen.
Eind september was de ontruiming nakend. De Roma trokken achtereenvolgens naar Eindeken en Tolhuislaan. De sociale huisvestingmaatschappij die eigenaar is van de flatgebouwen in Eindeken (Ledeberg) vroeg de ontruiming van de panden via een eenzijdig verzoekschrift. De ontruiming gebeurde op een ronduit schandalige manier. De aanplakking door de gerechtsdeurwaarder de dag voordien werd niet begrepen, en uitgebreide en vertaalde informatie met tolk vanwege de stad werd pas verstrekt op het moment van de ontruiming, op woensdag 4 oktober. De mensen kregen niet de tijd om hun spullen bijeen te pakken en te verhuizen. Negentig procent van de inboedel belandde in IVAGO-pletwalsen. Om het pand volledig onbewoonbaar te maken en te verhinderen dat het opnieuw gekraakt zou worden, werden de ruiten stukgeslagen en het dak vernield. Dit alles terwijl de Roma erop stonden te kijken - sommigen bevonden zich nog in hun huizen, kinderen renden binnen en buiten.
In de Tolhuislaan bezetten enkele Roma-families de panden waar in het voorjaar een razzia plaatsvond tegen huisjesmelkerij (cfr. TT …). De eigenaar van het pand kon van achter de tralies geen ontruiming vragen, maar na enkele dagen werden de Roma weggejaagd door de politie.
Na de ontruimingen van Tolhuislaan en Eindeken keerden de Roma terug naar de Rabot, omdat bleek dat de huizen daar nog niet waren gesloopt. Het definitieve karakter van de ontruiming op donderdag 12 oktober kwam onverwacht. De stad bood tijdelijke opvang aan: veertig bedden in één tent in de legerkazerne van Destelbergen. Ver van de stad waar de kinderen school lopen. Met begeleiding door de Internationale Organisatie voor Migratie, die vrijwillige terugkeer naar het land van herkomst aanmoedigt. De symboliek van opvang in een legerkazerne is onaanvaardbaar voor mensen die uitsluiting en vervolging meedragen in hun collectief geheugen.
Dus verkozen sommige Roma-families te overnachten in een park, en nam het merendeel zijn intrek in het belastinggebouw aan de Poel. Na enkele dagen moesten ze dit pand alweer verlaten. In Nieuw-Gent kraakten ze het voormalige gebouw van de Tinten, een organisatie die voedselpaketten en sociale hulp geeft aan mensen zonder papieren. (zie TT…). Dit gebouw is eigendom van de stad Gent die er een politiekantoor van wil maken. Daar kunnen ze nu blijven tot het einde van het jaar. Eindelijk rust, na een reeks ontruimingen die nog nazindert in de gedachten en dromen van de kinderen.
De Roma grijpen deze periode nu aan om hun situatie op gebied van arbeid en huisvesting te regelen. Als nieuwe EU-burgers kunnen de Gentse Roma al vanaf 2004 legaal werken als zelfstandige, maar de enige beroepen die voor hen open staan zijn krantenverdeler en toiletdame. Daarmee krijg je geen volwaardig inkomen bij elkaar, laat staan dat je er een torenhoge huur mee kan betalen. Sinds dit jaar kunnen ze ook werken als werknemer in ‘knelpuntberoepen’. Volgens de geest van de wet en als resultaat van de eenwording van de EU kunnen de Roma hier legaal verblijven en werken. Maar een ingewikkelde regelgeving, onwil en onwetendheid bij de administratie en bij instanties als VDAB maakt dat de toegang tot werk voor de meesten onder hen afgesloten blijft.
De politiek van het stadsbestuur was er tot voor kort op gericht om de Roma gezien hun problematische leefomstandigheden te verjagen. Nochtans kan het stadsbestuur het hen, in samenwerking met lokale burgerinitiatieven en verenigingen, wel degelijk mogelijk maken hier te leven. Als je bedenkt dat terugkeer geen optie is, is het zelfs hun morele plicht. De angst dat een te hartelijk welkom zou leiden tot een vloedgolf van immigranten uit het Oosten is ongegrond. Die migratiegolven zijn al achter de rug. Ook de Roemenen en vooral Bulgaren zijn al in Gent. Zij treden in januari 2007 toe tot de Europese Unie, en komen dan in hetzelfde schuitje terecht als de Roma. Volgens de Europese regelgeving krijgen de nieuwe EU-burgers vanaf 2009 dezelfde toegang tot de arbeidsmarkt als de oude EU-burgers. De vraag die de beleidsmakers dienen te stellen, is of men deze mensen die hier al jaren wonen en hier zullen blijven, nog twee jaar langer de weg naar integratie in de samenleving bemoeilijkt.
KLAAS YSEBAERT
Gepubliceerd in TiensTiens 8, januari 2007
